Ekler

Türkçe  dilbilgisi  derslerinden ekler  konusu geniş konu anlatımı ;

Türkçe eklemeli (sondan eklemeli) bir dildir. Türkçe’de değişmez   kökler , onlardan türetilen  gövdeler ve kök ve gövdelere eklenen yapım ve çekim ekleri vardır.

Yapım eki ve çekim eklerinin kısa  tanımı : Dilimizi kullanışlı hâle getiren; aynı kelimelerle farklı anlamlar ifade edilmesini, kelime haznesinin genişlemesini sağlayan, eklerdir.

EK

Kelimelerle cümleler kurmak, onlara cümle içinde görev yüklemek ve kelimelerden yeni kelimeler türetmek amacıyla onlara eklenen seslere/hecelere ek denir.

Kelimelere cümlede görev yüklenirken ve onlardan yeni kelimeler türetilirken öncelik yapım eklerinindir. Yapım eklerinin üzerine çekim ekleri gelir.

ÖRNEK : Su , ev , dünya , kelebek , rüya

Kelimede kök nasıl bulunur örnerkli  anlatım : “ ağaçlık ” sözcüğünün kökünü bulurken en anlamlı olarak gördüğümüz “ ağ ” sözünü kök olarak düşünebiliriz. Ancak “ ağ sözüyle balık tutmakta kullanılan “ ağ ” sözünün herhangi bir anlam ilişkisi yoktur. Öyleyse bu sözcüğün kökü “ ağ ” olamaz. Ondan sonra “ağa ” sözcüğünü görüyoruz. Yine “ ağaçlık ” sözüyle “ ağa ” sözcü arasında bir anlam ilgisi yoktur. Öyleyse bunu da kök olarak alamayız. Alabileceğimiz kök elbette “ ağaç ” köküdür. Buradan sonucu çıkarabiliriz; sözcüğün köküyle, ek aldıktan sonraki ş arasında mutlaka bir anlam ilgisi olmalıdır. Sözcüğün yapım eki aldıktan sonraki durumuna gövde denir. Bir sözcük birden çok yapım eki alabilir. İlk yapım eki köke diğerleri gövdeye eklenir.

UYARI : Bir iki ek haricinde çekim ekinin üzerine yapım eki getirilemez.

Ekler kendilerinden önceki kelimelere bitişik yazılır. Yalnız, “” soru eki her zaman ayrı yazılır; “ek-fiil”in kendisi, yani “i-(mek)” de ayrı ya da bitişik yazılabilir. Zaten ek-fiil bitişik yazıldığında düşer, sadece zaman eki kalır:
mİ: Gelmedi mi?
i(mek): Gelecek idi, gelecekti

Ekler

1 –yapım ekleri  ( Anlam  belirler )            Yapım ekleri konusu  için tıklayınız

2-çekim ekleri ( Görev belirler )                 Çelim ekleri konusu için  tıklayınız

olmak üzere ikiye ayrılır.


Sözcük  kökleri  üç  grupta  incelenir :
Ad (isim) Kökleri :     Örnek : el, oda, ot, balık, pat, fıs, cız
Eylem (fiil) Kökleri :    Örnek : koş-, git-, bak-, sus-, aç-
Ortak (ikili) Kökler :    Örnek : barış, güven, eski, boya, sıva, damla
Örnek :        Bir damla su bile kalmadı.                                     Ad
Çeşme sabaha kadar damladı.                             eylem
UYARI : Ortak kökler arasında bir anlam yakınlığı olduğuna dikkat edilmelidir. Hem ad hem de eylem kökü olup da anlamca ilgisiz olan sözcük köklerine sesteş (eşsesli) kökler denir.
Örnek : Bu kız beni kızdırıyor.     Ad (genç kadın)        Eylem (sinirlenmek)
Satırlarıma son verdim. Satırla kolunu kesti.   Ad (düz yazıda dize)       Ad (kesici bir alet)


Ek : Sözcük kök ve gövdelerine getirildiğinde onların anlamlarını değiştiren, kimi zaman anlamlarıyla birlikte türlerini değiştiren ya da sözcüklerin cümle içindeki görevini belirleyen hece ve seslerdir.

Bir ekin sözcük üzerinde üç farklı işlevi vardır.

Bunlar :

Eklendiği sözcüğün anlamını değiştirmek,

Eklendiği sözcüğün anlamıyla birlikte türünü değiştirmek, (Addan-eylem, eylemden-ad gibi)

Eklendiği sözcüğün cümle içindeki görevini belirlemek. (Nesne, Yüklem, Tümleç gibi).

Yorumunuzu bırakın