Öğelerinin Sıralanışına Göre Cümleler

Cümle içinde öğelerin özne+tümleç+yüklem biçiminde sıralandığını daha önce söylemiştik. Ancak bu kesin bir kural değildir. Bu nedenle cümleler öğelerinin sıralanışı açısından da özellikler gösterirler:

a- Kurallı cümle: Öğe sıralanışı Özne-+tümleç + yüklem biçimine uygun olan cümledir.

Kurallı bir cümlede yüklem sonda bulunur.

O /kahvesini yudumlarken /düşünceye da|dı.

özne      tümleç                         yüklem

Babam / bu sabah / uçakla / İstanbul’a /gidiyor.

özne             zarf t.       edat      dolaylı t.   yüklem

b- Devrik Cümle: Kimi kez anlatımda yargıyı daha etkin açıklamak amacıyla yüklem öteki öğelerden önce kulla-nılır. Bu tür cümlelere devrik cümle denir.

Devrik cümlede konuşma ve yazı dilinde sık kullanılan bir cümle türüdür. Kuşlar küstü bize.

yüklem

ilkokul gibi değildi, ortaokul.

yüklem

Elini yüzünü yıkadı serin su ile.

yüklem

Gel buraya çabuk!

Yüklem

c-Kesik Cümle: Türlü nedenlerle cümlenin Öğelerinden birinin, genellikle yüklemin kullanılmadığı görülür. Bu tür cümlelere kesik cümle denir.

Konuşma dilinde, özellikle karşılıklı konuşmalarda kesik cümle örnekleri pek çoktur:

– Onlara bir şey söyledin mi?

– Hayrr. (Hayır, hiç bir şey söylemedim anlamında)

– Okula gittin mi?

– Evet,(Evet okula gittim anlamında)

Kesik cümlelerde kısa ve etkili yoldan anlatım sağlamanın dışında türlü duyguları yansıtma olanağı da vardır:

Deniz dalgasız olmaz, kapı halkasız. (olmaz)

Onu bir görürsem……

Dûn öyle eğlendik ki…..

Kolunu maklnaya kaptırınca…..

Yorumunuzu bırakın