Sözlü Edebiyat

Sözlü dilin ürünleri (özellikle şiir türünde) şölen, sığır, yuğ gibi dinî veya toplumsal amaçlı toplantılarda yer alır. Bozkır kökenli topluluklarda sevinç de, acı da paylaşılmalıdır. Şölen, totemin (kutsal öküz) yılda bir kere kurban edildiği, dinî içerikli bir toplantıydı. Sığır töreni, boyun bütün erkeklerinin katıldığı sürgün avı sonrasında yapılırdı. Sevilip sayılan bir kimsenin ö-lümü üzerine de yuğ adı verilen cenaze töreni düzenlenirdi. Bu tür toplantıları Kam, baksı, ozan, şaman adı verilen yarı kutsal kişiler yönetir bu toplantıları yönetir, ayrıca kopuz eşliğinde törenin içeriğine uygun şiirler söylerlerdi. Bunların yan kutsal kişiler olarak tanınmasında hekimlik ve büyücülük yap­malarının da payı vardır.

3 -Koşuk.
En eski Türk nazım biçimi olan koşuk’u « nazım, manzume », « beyit », « şiir », « kaside », « koşma » olarak tanımlayanlar vardır. Bugün elimizdeki koşuk örnekleri Budist Uygurlar’dan kalmıştır. Genellikle yiğitlik, sevgi ve doğa konularının işlendiği bu lirik şiirlerde, nazım birimi dörtlüktür; kafiye örgüsü de aa-ab-cccb-dddb biçimindedir. Koşuklar hece ölçüsüyle yazıl­mıştır (5’li, 6’h, 7’li, 8’li, 10’lu, ll’Ii… 15’li hece kalıplarıyla). Kaşgarlı Mahmud’un Divanii Lugat-it-Türk’ünde de (Tür] Lehçeleri Sözlüğü) örnekler bulunan koşuklar, özellikle Âşl edebiyatında görülen koşm, türünü hatırlatmaktadır. Bi görüşe göre koşma, koşuk’taı türemiştir. Turfan bölgesinde yapılan kazılarda Apnnçur Tigir Çuçu, Kül Tarhan, Çısuya Tutunj Asıg Tutung, Seli Tutung, Kalır. Keyşi gibi Türk şairlerinin ko şukları ele geçirilmiştir. Koşuk ların değişik türleri için koşut kojan, takşut, ir, yır, şlok, kavi, hası gibi adlar kullanılmıştır.

Yorumunuzu bırakın