Yönelmeli Tümleç

Adın “-e” durum takısını alarak oluşur. Eylemin yapılma yönünü, amacım belirl­eyen tümleçtir.

Bulunuşu: Yükleme “KİME-NEYE-NEREYE NE YANA- NE TARAFA soruları soru­larak bulunur.

Anlam özellikleri:

• Eylemin neye yöneldiğini bildirirler:

Güzele pek tutkundu.

• Eylemin nereye yöneldiğini bildirirler: Dayımlar, Beykoz’a taşınacaklar. Hemen istasyona uğradı. •Andırış ilgisi kurarlar: Gülenay’ın kardeşi sana benziyor.

•Amaç ve nedenlik ilgisi kurar: Yağmurun yağmasına hiç aldırmadı.

• Değer, karşılık ilgisi kurarlar: Ayakkabıyı ucuza mal etti.

Cümlede en çok kullanılan tümleç türü de dolaylı tümleçtir.

Dolaylı tümleç görevindeki sözcükler ya da sözcük öbekleri adın -e, -de ve -den durum takılarını alırlar. Bu yapı özellikleri nedeniyle, cümlede dolaylı tümleçleri bulmak kolaydır.

Dolaylı tümleçler yapı ve anlam bakımından üçe ayrılırlar:

1. Yönelme Tümleçleri

Eylemin yapılma yönünü ve amacını belirleyen

tümleçlerdir.

Yönelme tümleç adın -t durum takısını alırlar: Otobüs kasabaya hareket etti. (eylemin yöneliş

yönü)

O hâlâ yüzüme bakıyordu (yönelme) Bu kitabı bin liraya aldım (fiyat ilgisi) Bu kitabı okula aldım (amaç ilgisi) Alışverişe çıktı, (sebep ilgisi)

2. Kalma Tümleçleri: Eylemin yapılma yerini, geçtiği yeri bildiren tümleçlerdir.

Bu tür dolaylı tümleçler -de durum takısı alır;

Bu köyde herkes birbirinin akrabasıydı. (Yüklemi yer ilgisiyle tanılamaktadır)Sabit için yirmi bir yaşında diyorlardı (Yüklemin anlamını zaman ilgisiyle tamlamakta-dır.)

Hızlı çalışmakta özel bir yeteneği vardır. (Yüklemi durumilgisiyle tamamlamaktadır.)

3. Çıkma Tümleçleri:

Eylemin çıkış noktasını, bağşlangıcını, bildiren

tümleçlerdir.

Çıkma durumundaki dolaylı tümleçler adın

-den durum takısını almış olurlar:

Evden az önce ayrıldı (çıkma)

Kederinden melankoliye yakalanmış (sebep)

Pastadan biraz tattım (bütünün bir parçası)

Karpuzları beş yüzer liradan aldık (fiyat ilgisi)

Yorumunuzu bırakın